بیشتر زوجها در روز عقد، صفحه شروط سند ازدواج را در چند ثانیه و میان شلوغی مراسم امضا میکنند؛ در حالی که همین صفحه، سالها بعد میتواند سرنوشت یک پرونده طلاق، تقسیم دارایی یا حق زن برای جدایی را تعیین کند. شرط ضمن عقد نکاح تعهدی است که زن و شوهر در متن عقد یا بهصورت جداگانه میپذیرند و از نظر قانونی برای هر دو لازمالاجراست؛ به شرط آنکه درست درج شده باشد و تحقق آن در دادگاه اثبات شود. در این گزارش شروط چاپی سند ازدواج، شرایط اجرای آنها و مرز میان شرط معتبر و شرط باطل را مرور میکنیم.

شرط ضمن عقد چیست و چه اعتباری دارد؟
شرط ضمن عقد، تعهدی فرعی است که در کنار عقد اصلی پذیرفته میشود و به تبع آن الزامآور است. مبنای قانونی شرط ضمن عقد نکاح، ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی است: طرفین عقد ازدواج میتوانند هر شرطی را که مخالف مقتضای عقد نباشد، ضمن عقد ازدواج یا عقد لازم دیگری درج کنند. قانونگذار در همین ماده به نمونههایی مثل وکالت زن در طلاق در صورت ازدواج مجدد یا غیبت شوهر اشاره کرده است.
شروط ضمن عقد نکاح به دو گروه تقسیم میشوند: شروط چاپی که متن آنها در همه سندهای ازدواج یکسان است، و شروط اختصاصی که زوجین با توافق یکدیگر به سند اضافه میکنند؛ مانند حق ادامه تحصیل، حق اشتغال یا تعیین محل سکونت. نکته مهم این است که شروط چاپی بهصورت خودکار اعتبار ندارند و تنها بندی لازمالاجراست که هر دو طرف ذیل آن را امضا کرده باشند.
شروط چاپی سند ازدواج؛ چه چیزی امضا میکنیم؟
صفحه شروط سند ازدواج از دو بخش تشکیل شده است: شرط تنصیف دارایی (بند الف) و دوازده موردی که به زن وکالت میدهد پس از احراز در دادگاه، خود را طلاق دهد (بند ب). خلاصه این دوازده مورد به شرح زیر است:
- استنکاف شوهر از پرداخت نفقه یا سایر حقوق واجب زن به مدت شش ماه، در صورتی که الزام او ممکن نباشد.
- سوءرفتار یا سوءمعاشرت شوهر به حدی که ادامه زندگی را برای زن غیرقابل تحمل کند.
- ابتلای شوهر به بیماری صعبالعلاجی که ادامه زندگی مشترک را برای زن مخاطرهآمیز کند.
- جنون شوهر در مواردی که فسخ نکاح از نظر شرعی ممکن نباشد.
- رعایتنکردن حکم دادگاه درباره منع شوهر از شغلی که با مصالح خانواده یا حیثیت زن منافات دارد.
- محکومیت قطعی شوهر به پنج سال حبس یا بیشتر که در حال اجرا باشد.
- ابتلای شوهر به اعتیاد مضری که به زندگی خانوادگی آسیب بزند و ادامه آن را دشوار کند.
- ترک زندگی خانوادگی بدون عذر موجه یا غیبت ششماهه متوالی بدون عذر موجه.
- محکومیت قطعی شوهر به مجازات جرمی که به تشخیص دادگاه مغایر با حیثیت خانوادگی زن باشد.
- بچهدار نشدن پس از پنج سال به علت عقیم بودن یا عوارض جسمی شوهر.
- مفقودالاثر شدن شوهر و پیدا نشدن او ظرف شش ماه پس از مراجعه زن به دادگاه.
- ازدواج مجدد شوهر بدون رضایت زن یا رعایتنکردن عدالت میان همسران به تشخیص دادگاه.
عبارات بالا خلاصه متن سند است؛ ملاک دادگاه، متن کامل همان بندی است که در سند ازدواج امضا شده است.
شرط تنصیف دارایی و شرایط اجرای آن
بر اساس شرط تنصیف دارایی، اگر طلاق به درخواست زن نباشد و ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوءرفتار او هم نباشد، شوهر موظف است تا نصف داراییای را که در دوران زندگی مشترک به دست آورده، یا معادل آن را، به تشخیص دادگاه بلاعوض به زن منتقل کند. اجرای این شرط چهار شرط همزمان دارد:
- هر دو طرف ذیل بند تنصیف را امضا کرده باشند.
- طلاق به درخواست شوهر باشد، نه زن.
- طلاق ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوءرفتار او نباشد.
- دارایی در دوران زندگی مشترک به دست آمده باشد؛ اموالی که پیش از ازدواج یا از راه ارث به دست آمده، مشمول این شرط نیست.
قید «تا نصف» در متن شرط، اختیار تعیین میزان را به دادگاه سپرده است؛ یعنی سهم زن لزوماً نصف کامل دارایی نیست و دادگاه بر اساس اوضاع و احوال پرونده درباره آن تصمیم میگیرد.
وکالت در طلاق بهعنوان شرط ضمن عقد
دوازده بند چاپی، وکالت در طلاق را بهصورت مشروط به زن میدهند؛ یعنی زن فقط زمانی میتواند از این وکالت استفاده کند که تحقق یکی از موارد در دادگاه احراز شود. از آنجا که این وکالت ضمن عقد لازم نکاح داده شده، شوهر نمیتواند آن را عزل کند. زوجین میتوانند با توافق، وکالت در طلاق گستردهتری هم در قالب شرط اختصاصی یا سند رسمی جداگانه تنظیم کنند که دامنه و شرایط آن تابع متن همان توافق است.
باید توجه داشت که این شروط تنها راه طلاق از سوی زن نیستند. طبق ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی، زنی که ادامه زندگی مشترک برایش موجب عسر و حرج شده باشد، حتی بدون امضای شروط چاپی میتواند از دادگاه درخواست طلاق کند؛ اما بار اثبات عسر و حرج بر عهده خود اوست و دادگاه در احراز آن سختگیر است.
شروط باطل و شروط مبطل عقد
هر شرطی که در سند ازدواج نوشته شود، الزاماً معتبر نیست. قانون مدنی میان شرط باطل و مبطل تفاوت گذاشته است:
- شرط باطل: طبق ماده ۲۳۲ قانون مدنی، شرطی که انجام آن غیرمقدور باشد، نفع و فایدهای نداشته باشد یا نامشروع باشد، خودش باطل است اما به عقد نکاح لطمه نمیزند. نمونه قانونی آن در ماده ۱۰۶۹ آمده است: شرط خیار فسخ در عقد نکاح باطل است، ولی ازدواج صحیح باقی میماند.
- شرط مبطل: طبق ماده ۲۳۳ قانون مدنی، شرطی که خلاف مقتضای ذات عقد باشد، علاوه بر اینکه خودش اعتبار ندارد، عقد را هم باطل میکند؛ مثل شرطی که اساساً با ایجاد رابطه زوجیت در تضاد باشد.
تشخیص اینکه یک شرط اختصاصی در کدام دسته قرار میگیرد، به عبارت دقیق آن بستگی دارد. به همین دلیل شروطی که زوجین به سند اضافه میکنند، باید پیش از عقد از نظر حقوقی بررسی شوند تا در زمان اختلاف بیاثر نمانند.
راه اثبات و اجرای شرط در دادگاه
امضای شرط، حق را ایجاد میکند اما بهتنهایی آن را اجرا نمیکند. برای استفاده از وکالت در طلاق یا مطالبه تنصیف دارایی، باید دادخواست در دادگاه خانواده ثبت شود و دادگاه تحقق شرط را احراز کند. ادله اثبات بسته به نوع شرط متفاوت است: برای نپرداختن نفقه، حکم قبلی الزام به پرداخت و ناتوانی از اجرای آن؛ برای اعتیاد، نظریه پزشکی قانونی؛ برای غیبت یا ترک زندگی، شهادت شهود و استشهادیه؛ و برای محکومیت کیفری، استعلام از مرجع قضایی.
اجرای شرط نیازمند اثبات تحقق آن در دادگاه است و وکلای مؤسسه حقوقی پارسا در اصفهان این پروندهها را پیگیری میکنند. پس از احراز شرط و صدور رأی قطعی، زن بهعنوان وکیل، طلاق را در دفترخانه به ثبت میرساند. در مورد تنصیف دارایی نیز دادگاه پس از بررسی داراییهای دوران زندگی مشترک، میزان سهم زن را تعیین میکند.
محمود پاکدلیان، وکیل خانواده در مؤسسه حقوقی پارسا، در این باره میگوید: «شرطی که امضا نشده، در دادگاه وجود ندارد و شرطی که امضا شده، تا ثابت نشود اجرا نمیشود. بیشتر پروندههایی که در آنها شرط ضمن عقد بینتیجه میماند، نه به خاطر ضعف شرط، بلکه به دلیل نبود دلیل کافی برای اثبات تحقق آن است. هر دو طرف عقد باید پیش از امضا بدانند هر بند چه حقی ایجاد میکند و چه چیزی برای اجرای آن لازم است.»
سؤالات متداول درباره شرط ضمن عقد نکاح
آیا بعد از عقد میتوان شرط ضمن عقد اضافه کرد؟
بله؛ طبق ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی، شرط را میتوان ضمن عقد لازم دیگری هم درج کرد. زوجین معمولاً این کار را با تنظیم سند رسمی در دفترخانه انجام میدهند.
اگر بند تنصیف دارایی امضا نشده باشد چه میشود؟
در این صورت شرط تنصیف دارایی قابل مطالبه نیست، هرچند سایر حقوق مالی زن مثل مهریه، نفقه و اجرتالمثل به قوت خود باقی است.
مؤسسه حقوقی پارسا با تیمی از وکلای دادگستری در اصفهان فعالیت میکند و هر پرونده خانواده در این موسسه پیش از اقدام توسط پنج وکیل بررسی میشود. برای بررسی شروط سند ازدواج یا پرونده خانواده خود میتوانید با شماره ۰۹۱۳۲۱۸۵۶۵۱ تماس بگیرید یا به دفتر موسسه در اصفهان، سهراه حکیم نظامی، کوچه شهید رحیمزاده، جنب بانک صادرات، پلاک ۱۱۰، طبقه سوم، واحد ۸ مراجعه کنید.











برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.